प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण एक दिनको मात्र हुने, के सीमा विवादको कुरा उठ्ला ? के–के छन् कार्यक्रम ?

२ मंसिर २०८३, मंगलवार ०९:१०

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको आगामी मंसिर ६ गते तय भएको भारत भ्रमण केवल एक दिन (करिब साढे २५ घण्टा) को मात्र हुने भएपछि नेपालको कूटनीतिक र राजनीतिक वृत्तमा नयाँ बहस सुरु भएको छ । विगतमा नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूले जम्बो प्रतिनिधिमण्डलसहित भारतका विभिन्न प्रान्त तथा धार्मिक स्थलहरूको भ्रमण गर्दै साताव्यापी तामझाम गर्ने परम्परालाई तोड्दै प्रधानमन्त्री शाहले अत्यन्तै छरितो र औपचारिक भेटघाटमा मात्र सीमित रहने कार्यतालिका तय गरेका छन् ।

परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार प्रधानमन्त्री शाह मंसिर ६ गते दिउँसो नेपाल एयरलाइन्सको नियमित उडानमार्फत नयाँ दिल्ली प्रस्थान गर्नेछन् र भोलिपल्ट मंसिर ७ गते अपराह्न स्वदेश फर्किनेछन् । यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क जाँदा पनि उनी सम्बोधन लगत्तै स्वदेश फर्किएका थिए ।

२४ घण्टाभित्रका मुख्य कार्यसूचीहरू मंसिर ७ गतेको अत्यन्तै व्यस्त कार्यतालिकामा प्रधानमन्त्री शाहले भारतको शीर्ष राजनीतिक नेतृत्वसँग तीनवटा महत्वपूर्ण औपचारिक भेटवार्ता गर्ने तय भएको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ ।

  • भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीसँग वार्ता : नयाँ दिल्लीस्थित हैदरावाद हाउसमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय द्विपक्षीय वार्ताका साथै एक्लाएक्लै (वान-टु-वान) भेटवार्ता हुनेछ ।

  • राष्ट्रपतिसँग शिष्टाचार भेट : भारतकी राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुसँग शिष्टाचार भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ ।

  • विदेशमन्त्रीसँग संवाद : भारतका विदेशमन्त्री एस. जयशंकरसँग द्विपक्षीय हित र आपसी सहकार्यका विषयमा छलफल हुनेछ ।

यस बाहेक मंसिर ६ गते साँझ नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासले आयोजना गर्ने जलपान समारोहमा सहभागी हुने सम्भावना रहे पनि अन्य प्रदेशको भ्रमण वा अतिरिक्त कार्यक्रमहरू राखिएका छैनन् ।

भ्रमणका क्रममा भैरहवा र महेन्द्रनगरका लागि अतिरिक्त हवाई प्रवेश मार्ग (एयर-इन्ट्री रुट), जनकपुर–अयोध्या सिधा रेल सेवा, ऊर्जा व्यापार (विशेषगरी चिनियाँ ठेकेदार संलग्न आयोजनाको बिजुली निर्यात र बंगलादेश विद्युत् व्यापार) तथा महाकाली तेस्रो सिँचाइका लागि टनकपुर बाँधबाट पानी छोड्ने जस्ता वर्षौँदेखि अड्किएका विषयहरूमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको द काठमाण्डू पोस्ट लगायतका स्वदेशी मिडियाहरूले उल्लेख गरेका छन् ।

राजनीतिक वृत्तमा पक्ष र विपक्षको बहस भ्रमणको छोटो अवधि र कार्यशैलीलाई लिएर काठमाडौँको राजनीतिमा मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ ।

  • समर्थकहरूको तर्क : सरकार निकट तथा स्वतन्त्र विश्लेषकहरूले अनावश्यक राज्यकोषको खर्च र जम्बो टोलीको तामझाम कटौती गर्दै सिधै उच्चस्तरीय राजनीतिक संवादमा केन्द्रित हुनुलाई ‘व्यावहारिक र समयसापेक्ष कूटनीति’ का रूपमा स्वागत गरेका छन् ।

  • विपक्षीको आलोचना : अर्कोतर्फ, प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमाले लगायतका नेताहरूले भने भ्रमणको पूर्वतयारी, एजेन्डाको पारदर्शिता र संसद् तथा सरोकारवालाहरूसँग पर्याप्त परामर्श नगरिएको भन्दै आलोचना गरेका छन् । यति छोटो समयको भ्रमणमा सीमा विवाद (कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा), सन् १९५० को सन्धिलगायतका जटिल र दीर्घकालीन राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा ठोस संवाद हुन सक्नेमा कतिपय कूटनीतिज्ञहरूले संशय व्यक्त गरेका छन् ।

तामझाम त्यागेर सिधै मुद्दामा केन्द्रित हुने प्रधानमन्त्री शाहको यो ‘फास्ट-ट्रयाक’ कूटनीतिक अभ्यासले नेपाल–भारत सम्बन्धका वर्षौँ पुराना गाँठाहरू फुकाउन कत्तिको सफलता मिल्छ भन्ने कुरा मंसिर ७ गते हैदरावाद हाउसमा हुने उच्चस्तरीय संवादपछि स्पष्ट हुनेछ ।