विश्व राजनीतिका तीन महाशक्ति एकै टेबलमा: सेन्जेनमा हुँदैछ ट्रम्प, सी र पुटिनको ऐतिहासिक जम्काभेट !

१ मंसिर २०८३, सोमबार १४:३१

आगामी साता चीनको प्रविधि राजधानी मानिने सहर सेन्जेनमा विश्व राजनीतिले एउटा दुर्लभ दृश्य देख्ने भएको छ। एपेक (APEC) शिखर सम्मेलनको छेको पारेर विश्वका तीन ठूला आणविक शक्ति- अमेरिका, चीन र रूसका राष्ट्र प्रमुखहरू पहिलो पटक एकैसाथ आमनेसामने हुँदैछन्।

ह्वाइट हाउसले शुक्रबार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच त्रिपक्षीय बैठक बस्ने पक्कापक्की भएको पुष्टि गरेको छ। तीन महाशक्तिका प्रमुख एकै ठाउँमा उभिनु आफैँमा ऐतिहासिक घटना भए पनि कूटनीतिक वृत्तमा भने यो बैठकबाट तत्कालै कुनै चमत्कारिक नतिजा निस्किनेमा शंका छ। विश्लेषकहरू भन्छन्— यो बैठक ठोस सम्झौताभन्दा पनि शक्ति प्रदर्शन र सन्देश प्रवाहमा बढी केन्द्रित हुनेछ।

कुन नेताको के छ दाउ?

  • डोनाल्ड ट्रम्प (अमेरिका): ट्रम्प यतिबेला सी जिनपिङ र पुटिन दुवैसँग चिसिएको सम्बन्ध सुधार्ने कसरतमा छन्। व्यापार युद्धको तिक्तता मत्थर पार्दै सीसँग नजिकिएका ट्रम्पको मुख्य एजेन्डा इरान युद्ध र आणविक हतियार नियन्त्रण हो। रोचक कुरा त के छ भने, ट्रम्पले यो बैठकमा युक्रेन युद्धको विषय नै नउठाउने संकेत ह्वाइट हाउसले दिएको छ।

  • सी जिनपिङ (चीन): आयोजक राष्ट्रका प्रमुख सीका लागि यो बैठक विश्व मञ्चमा चीनको बढ्दो दबदबा देखाउने सुनौलो मौका हो। सेन्जेनलाई विश्वको आर्थिक र प्रविधि केन्द्रका रूपमा चिनाउन खोजिरहेका सीले पश्चिमा देशले एक्ल्याएको रूसलाई ऊर्जा र प्रविधिको आड दिएर ‘सीमाविहीन मित्रता’ निभाइरहेका छन्। यद्यपि, अमेरिका र रूससँगै बसेर आणविक हतियार घटाउने सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न भने चीन तयार देखिँदैन।

  • भ्लादिमिर पुटिन (रूस): युक्रेन युद्धका कारण पश्चिमा घेराबन्दीमा परेका पुटिनका लागि ट्रम्प र सीसँगै एउटै मञ्च सेयर गर्नु नै ठूलो कूटनीतिक जित हो। यसले विश्वलाई रूस अझै पनि अमेरिका र चीनकै स्तरको महाशक्ति हो भन्ने सन्देश दिनेछ।

किन पेचिलो छ आणविक हतियारको मुद्दा?

अमेरिका र रूसबीचको अन्तिम आणविक सम्झौता ‘न्यु स्टार्ट’ गत फेब्रुअरीमै सकिएपछि अहिले विश्वका दुई ठूला आणविक शक्तिमाथि हतियार थुपार्ने कुनै कानुनी सीमा बाँकी छैन। रूस पुरानै सम्झौता लम्ब्याउन चाहन्छ, तर ट्रम्पको अडान छ— अबको सम्झौतामा ६ सयभन्दा बढी आणविक हतियार बनाइसकेको चीनलाई पनि बाँध्नुपर्छ। उता, अमेरिका र रूससँग ५ हजारभन्दा बढी हतियार रहेको भन्दै चीन यो दौडमा आफू निकै पछाडि रहेकाले सम्झौतामा नबाँधिने मुडमा छ।

युक्रेनको छटपटी र ‘याल्टा सम्मेलन’ को त्रास

तीन ठूला देशका नेता गोप्य कोठामा बस्ने खबरले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीको निद्रा उडाएको छ। कतै आफ्नो अनुपस्थितिमै युक्रेनको भविष्यबारे ठूला शक्तिहरूले सौदाबाजी त गर्ने होइनन् भन्ने चिन्ता उनलाई छ।

कतिपयले सेन्जेनको यो जमघटलाई सन् १९४५ को ‘याल्टा सम्मेलन’ सँग दाँज्न थालेका छन्, जहाँ शक्ति राष्ट्रहरूले मिलेर विश्वको नक्सा भागबन्डा गरेका थिए। तर, रूसी राष्ट्रपति कार्यालय क्रेमलिनले भने यो बैठक कसैमाथि आफ्नो निर्णय लाद्न नभई आपसी सम्मानका लागि हुन लागेको भन्दै शंका मेटाउने प्रयास गरेको छ।

विश्व अर्थव्यवस्था र भूराजनीतिमा ठूलो हलचल ल्याउन सक्ने यो त्रिपक्षीय भेटले एपेक सम्मेलनका अरू सबै एजेन्डालाई ओझेलमा पार्ने निश्चित छ। अबको एक साता विश्वको नजर सेन्जेनको यही ‘पावर टेबल’ मा टिक्नेछ।