संसारमा मानिसले प्राप्त गर्न खोज्ने सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि के हो ? कसैले भन्छ धन। कसैले भन्छ पद। कसैले भन्छ शक्ति, प्रतिष्ठा वा लोकप्रियता। तर यी सबै उपलब्धिहरूको जग कहाँबाट निर्माण हुन्छ ? त्यो जग कुनै विश्वविद्यालय, कुनै कार्यालय वा कुनै संस्थाले निर्माण गर्दैन। त्यो जग निर्माण गर्छ एउटा घरले; त्यो घरभित्रका दुई साधारण तर असाधारण मानिसले बा र आमाले हरेक सफल मानिसको जीवनमा एउटा अदृश्य इतिहास हुन्छ। त्यो इतिहासमा एउटा आमाको अधुरो निद्रा हुन्छ, एउटा बाबुको पसिनाले भिजेको निधार हुन्छ, अनेकौँ अधुरा सपना हुन्छन्, आर्थिक अभावसँगको संघर्ष हुन्छ र सन्तानका लागि गरिएको निस्वार्थ त्याग हुन्छ। संसारले केवल सफलताको चम्किलो वर्तमान देख्छ; तर त्यो वर्तमान निर्माण गर्ने अँध्यारा रातहरू, आँसु र बलिदान धेरैले देख्दैनन्।एउटा सन्तान पहिलोपटक बोल्न सिक्दा सबैभन्दा बढी खुसी हुने मानिस बा–आमा हुन्। पहिलो पाइला चाल्दा उनीहरू गर्वले भरिन्छन्। विद्यालयको पहिलो दिनदेखि विश्वविद्यालयको अन्तिम प्रमाणपत्रसम्म उनीहरूको आशा कहिल्यै मर्दैन। आफूले नपाएका अवसरहरू सन्तानले पाओस् भन्ने उनीहरूको एक मात्र चाहना हुन्छ। त्यसैले उनीहरू आफ्ना रहरहरू बेचेर सन्तानका सपना किन्छन्। आफ्ना इच्छाहरूलाई थन्क्याएर सन्तानको भविष्य उज्यालो बनाउँछन्।त्यसैले भनिन्छ—सन्तानको सफलतामा सबैभन्दा ठूलो हिस्सेदार उसका बा–आमा हुन्छन्, तर त्यस सफलताको श्रेय लिन सबैभन्दा पछि हट्ने पनि उनीहरू नै हुन्छन्।तर आधुनिक समाजले एउटा गम्भीर प्रश्न जन्माएको छ। किन धेरै सफल मानिसहरू आफ्नै जरा बिर्सिरहेका छन्? किन ठूलो पदमा पुगेपछि, धेरै सम्पत्ति कमाएपछि वा समाजमा प्रतिष्ठा प्राप्त गरेपछि केही सन्तान आफ्ना बा–आमासँग कठोर, उदासीन वा अपमानजनक व्यवहार गर्न थाल्छन्? किन उनीहरूलाई आफ्ना जन्मदाताको अनुभवभन्दा आफ्नो अहंकार ठूलो लाग्न थाल्छ?यसको उत्तर केवल व्यक्तिगत नैतिकतामा मात्र छैन; यसको सम्बन्ध हाम्रो बदलिँदो सामाजिक संरचना, उपभोक्तावादी संस्कृति र सफलताको गलत परिभाषासँग पनि जोडिएको छ। आज सफलता धेरै हदसम्म धन, पद र बाह्य चमकसँग मापन गरिन्छ। चरित्र, विनम्रता, कृतज्ञता र पारिवारिक जिम्मेवारीजस्ता मूल्यहरू क्रमशः कमजोर बन्दै गएका छन्। प्रतिस्पर्धाले मानिसलाई अगाडि बढ्न सिकाएको छ, तर कतिपय अवस्थामा उसलाई आफ्नै घरभित्रका सम्बन्धहरूबाट टाढा पनि पुर्याएको छ।समाजशास्त्रीय दृष्टिले हेर्दा परिवार केवल रगतको सम्बन्ध होइन; यो मूल्यहरूको पहिलो विद्यालय हो। बच्चाले पहिलो भाषा, पहिलो नैतिकता, पहिलो अनुशासन र पहिलो प्रेम परिवारबाट सिक्छ। यदि त्यही परिवारको आधार स्तम्भ रहेका बा–आमालाई वृद्धावस्थामा अपमान, उपेक्षा वा तिरस्कारको सामना गर्नुपर्छ भने त्यो केवल एउटा परिवारको विफलता होइन; त्यो सम्पूर्ण समाजको नैतिक संकट हो।बा–आमाको मनोविज्ञान अत्यन्त सरल हुन्छ। उनीहरू सन्तानसँग सम्पत्ति माग्दैनन्; उनीहरू सम्मान खोज्छन्। उनीहरू महँगो उपहारको अपेक्षा गर्दैनन्; उनीहरू आत्मीय व्यवहारको प्रतीक्षा गर्छन्। उनीहरूलाई पाँचतारे होटलमा घुमाउनुभन्दा दिनको पाँच मिनेट माया गरेर कुरा गर्नु धेरै मूल्यवान् लाग्छ। वृद्धावस्थामा उनीहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो औषधि सन्तानको स्नेह हो।दुर्भाग्यवश, कतिपय घरमा आज यस्तो अवस्था पनि देखिन्छ—बा–आमाले सन्तानसँग बोल्नुअघि डराउनुपर्ने, आफ्नो आवश्यकता व्यक्त गर्न हिच्किचाउनुपर्ने, आफ्नै घरमा आफू बोझ भएको महसुस गर्नुपर्ने। जब आफ्नै सन्तानको कठोर बोलीले उनीहरूको आत्मसम्मानमा चोट पुग्छ, त्यो पीडा कुनै औषधिले निको पार्न सक्दैन।
साहित्यले बारम्बार एउटा सत्य दोहोर्याएको छमानिसको महानता उसको उचाइले होइन, ऊ कसरी झुक्न जान्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ। फल लागेको रूख झुक्छ; खाली रूख मात्र ठाडो उभिन्छ। त्यस्तै, साँचो सफलता विनम्र हुन्छ। जसले आफूलाई जन्म दिने हातलाई सम्मान गर्न जान्दैन, उसले संसारबाट सम्मान पाउने नैतिक अधिकार पनि क्रमशः गुमाउँदै जान्छ।पूर्वीय दर्शनले कृतज्ञतालाई धर्मको मूल मान्छ। पश्चिमी चिन्तनले पनि मानव गरिमाको सम्मानलाई सभ्यताको आधार मानेको छ। यी दुई परम्पराको साझा निष्कर्ष एउटै छ—मानिस आफ्नो सफलताले होइन, आफ्नो व्यवहारले महान् हुन्छ। व्यवहार नै व्यक्तित्वको वास्तविक परिचय हो।आज हामी प्रविधिको युगमा छौँ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल संसार, विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धा र तीव्र आर्थिक परिवर्तनले हाम्रो जीवनशैली परिवर्तन गरिरहेको छ। तर एउटा कुरा परिवर्तन हुनु हुँदैन मानवीय संवेदना। यदि आधुनिकताले हामीलाई आफ्नै बा–आमाबाट टाढा बनाउँछ भने त्यो आधुनिकता अधुरो छ। यदि शिक्षाले विनम्रता सिकाउँदैन भने त्यो शिक्षा अपूर्ण छ। यदि सफलताले अहंकार मात्र बढाउँछ भने त्यो सफलता समाजका लागि प्रेरणा होइन, चेतावनी हो।
समयको एउटा गहिरो न्याय पनि छ। आज हामी सन्तान हौँ, भोलि हामी पनि कसैका बा–आमा बन्नेछौँ। हामीले आज आफ्ना अभिभावकसँग जस्तो व्यवहार गर्छौँ, त्यसले भोलिका पुस्तालाई मौन रूपमा शिक्षा दिइरहेको हुन्छ। बच्चाहरूले हाम्रो उपदेशभन्दा हाम्रो व्यवहार बढी सिक्छन्। त्यसैले बा–आमाको सम्मान गर्नु केवल वर्तमानको कर्तव्य होइन; यो भविष्यको संस्कार निर्माण गर्ने प्रक्रिया पनि हो।हामीले सफलताको परिभाषा फेरि लेख्न आवश्यक छ। सफल मानिस त्यो होइन, जसको बैंक खातामा धेरै रकम छ। सफल मानिस त्यो हो, जसको उपस्थितिले उसका बा–आमाको अनुहारमा गर्व र सन्तुष्टिको मुस्कान देखिन्छ। ठूलो घर बनाउनु सफलता हुन सक्छ, तर त्यही घरमा वृद्ध बा–आमा एक्लोपनले रुनुपरेको छ भने त्यो घरको वैभव नैतिक रूपमा खोक्रो हुन्छ। महँगो गाडी, ठूलो कार्यालय र सामाजिक प्रतिष्ठाले पनि एउटा सन्तानको चरित्र प्रमाणित गर्न सक्दैनन्, यदि उसले आफ्ना जन्मदाताको सम्मान गर्न सकेन भने।
हाम्रो सभ्यताले सदियौँदेखि सिकाएको एउटा अमूल्य शिक्षा छ—बा–आमाको आशीर्वादभन्दा ठूलो सम्पत्ति छैन। यो केवल धार्मिक विश्वास होइन; यो जीवनको अनुभवले प्रमाणित गरेको सत्य हो। आशीर्वादले भाग्य बदल्छ कि बदल्दैन भन्ने बहस हुन सक्छ, तर सम्मानले सम्बन्ध अवश्य बचाउँछ। र सम्बन्ध बचाउने समाज नै सभ्य समाज हो।
जीवनको अन्तिम यात्रामा मानिससँग पद, शक्ति र सम्पत्ति सँगै जाँदैनन्। बाँकी रहन्छन्—उसका कर्म, उसका सम्बन्ध र उसले दिएको प्रेम। त्यसैले सफलता क्षणिक हुन सक्छ, तर कृतज्ञता शाश्वत हुन्छ। धन घट्न सक्छ, पद समाप्त हुन सक्छ, लोकप्रियता हराउन सक्छ; तर बा–आमाप्रतिको सम्मानले निर्माण गरेको नैतिक उचाइ कहिल्यै घट्दैन।अन्ततः प्रत्येक सन्तानले आफूलाई एउटा प्रश्न सोध्नुपर्छ—मेरो सफलताले मेरा बा–आमाको जीवनमा गर्व थपेको छ कि पीडा? यदि उत्तर गर्व हो भने त्यो सफलता सार्थक छ। यदि उत्तर पीडा हो भने अझै केही अधुरो छ। किनकि मानिसले संसार जितेर पनि आफ्ना जन्मदाताको मन हार्यो भने त्यो विजय होइन, सबैभन्दा ठूलो पराजय हो।सफलताको सर्वोच्च शिखर कुनै पद, पुरस्कार वा सम्पत्तिमा होइन; आफ्ना बा–आमाको आँखामा देखिने गर्व, सन्तोष र आशीर्वादमा हुन्छ। जसले त्यो आशीर्वाद जोगाउन सक्छ, उसले जीवनको सबैभन्दा ठूलो सफलता प्राप्त गरेको हुन्छ। किनकि अन्ततः मानिसलाई महान् बनाउने कुरा उसको उपलब्धि होइनउसको कृतज्ञता, विनम्रता र आफ्ना जरा प्रतिको सम्मान हो।
