मानिसको एउटा स्वभाव छ ऊ परिणाम हेर्छ, प्रक्रिया होइन। ऊ शिखरमा उभिएको मानिसलाई देख्छ, तर त्यो शिखरसम्म पुग्न काटिएका पहाड, टेकिएका ढुङ्गा, चिप्लिएका बाटा र बगेका पसिनालाई देख्दैन। ऊ मुस्कान देख्छ, तर त्यसको मूल्य चुकाउन कति रात निद्रा हरायो भन्ने सोध्दैन। ऊ सफलताको तस्बिरमा मोहित हुन्छ, तर त्यसको पछाडि लुकेको संघर्षको इतिहास पढ्ने धैर्य कमै राख्छ। आजको समाज झन् बढी दृश्यको समाज बनेको छ। सामाजिक सञ्जालमा चम्किला तस्वीर, सम्मान, पुरस्कार, सफलताको घोषणा र उपलब्धिका समाचारहरू छ्याप्छ्याप्ती देखिन्छन्। तर ती चम्किला क्षणहरूभन्दा धेरै ठूलो कथा ती क्षणहरूभन्दा अघिका वर्षहरूमा लेखिएको हुन्छ। त्यो कथा पसिनाले लेखिएको हुन्छ, आँसुले भिजेको हुन्छ, निराशाका रातहरूले आकार दिएको हुन्छ, र बारम्बार उठ्ने साहसले पूर्ण बनाएको हुन्छ। कुनै पनि रूखलाई हेर्दा हामी फल देख्छौँ। तर जराले अँध्यारो माटोभित्र वर्षौँसम्म गरेको मौन संघर्ष देख्दैनौँ। त्यस्तै, मानिसको वर्तमान पनि जराजस्तै विगतको अदृश्य श्रममा टिकेको हुन्छ। वर्तमानको सहजता प्रायः विगतको कठोरताबाट जन्मिएको हुन्छ। जीवनको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना यही हो संघर्ष चलिरहेको बेला दर्शक कम हुन्छन्, सफलता प्राप्त भएपछि प्रशंसक धेरै हुन्छन्। जब मानिस अप्ठ्यारोमा हुन्छ, उसका आँसु गन्नेहरू थोरै भेटिन्छन्; तर जब ऊ सफल हुन्छ, उसका मुस्कानसँग तस्वीर खिच्न चाहनेहरूको भीड लाग्छ। यही कारणले सफलता कहिल्यै केवल वर्तमानको घटना होइन; त्यो समय, धैर्य, अनुशासन र असंख्य अदृश्य त्यागहरूको समष्टि हो। संघर्षको अर्थ केवल आर्थिक अभाव होइन। कहिलेकाहीँ मानिसको सबैभन्दा ठूलो संघर्ष उसको आफ्नै मनसँग हुन्छ। उसले आफ्नो डर जित्नुपर्छ, असफलतासँग सम्झौता होइन, संवाद गर्नुपर्छ। अपमानलाई प्रतिशोध होइन, प्रेरणामा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। एक्लोपनलाई कमजोरी होइन, आत्मनिर्माणको विद्यालय बनाउनुपर्छ। यिनै अदृश्य लडाइँहरूले मानिसलाई परिपक्व बनाउँछन्। प्रकृतिले पनि यही पाठ सिकाउँछ। नदी पहाडसँग ठोक्किएर आफ्नो बाटो बनाउँछ। बीउ माटो चिरेर अंकुराउँछ। सुन आगोमा पग्लिएपछि मात्र शुद्ध हुन्छ। हीरा असाधारण दबाब सहेर मात्र जन्मन्छ। प्रकृतिको कुनै पनि उत्कृष्ट सिर्जना संघर्षबिना बनेको छैन। जब प्रकृतिले नै सहज उपलब्धि दिँदैन भने जीवनले किन दिने ?
दुःखको अर्को विशेषता छ त्यो तत्काल पीडा दिन्छ, तर दीर्घकालीन दृष्टि पनि दिन्छ। संघर्षले मानिसलाई विनम्र बनाउँछ। उसलाई अरूको पीडा बुझ्न सिकाउँछ। सजिलै प्राप्त भएको सफलताले कहिलेकाहीँ अहंकार जन्माउँछ, तर कठिन संघर्षले कमाएको उपलब्धिले जिम्मेवारी जन्माउँछ। त्यसैले संघर्ष केवल उपलब्धिको मूल्य होइन; चरित्र निर्माणको प्रक्रिया पनि हो। आजको पुस्तामा एउटा अधैर्य बढ्दो देखिन्छ। सबै कुरा छिटो चाहिने। तुरुन्त सफलता, तुरुन्त प्रसिद्धि, तुरुन्त परिणाम। तर इतिहासले कहिल्यै महानता हतारमा निर्माण गरेको छैन। महान उपलब्धिहरू समयसँग गरिएको इमानदार सहकार्यका परिणाम हुन्। आज देखिने प्रत्येक उज्यालोका पछाडि हिजोका सयौँ अँध्यारा रातहरू हुन्छन्। हामीले अरूको जीवनसँग तुलना गर्दा पनि यही भूल गर्छौँ। हामी उनीहरूको आज देख्छौँ, तर उनीहरूको हिजो पढ्दैनौँ। यही तुलना निराशाको कारण बन्छ। वास्तवमा कसैको वर्तमानसँग आफ्नो सुरुवातको तुलना गर्नु अन्याय हो। किनकि हामीले देखेको सफलता केवल अन्तिम अध्याय हो; त्यसअघि लेखिएका धेरै अध्यायहरू हामीले कहिल्यै पढेका हुँदैनौँ। समाज पनि परिणामको पूजा गर्न अभ्यस्त छ। परीक्षामा पहिलो भएको विद्यार्थीलाई सम्मान गर्छ, तर उसले वर्षौँ गरेको अनुशासनलाई बिर्सन्छ। सफल उद्यमीको चर्चा गर्छ, तर उसका असफल प्रयासहरूको कथा कमै सुन्छ। कलाकारको ताली बजाउँछ, तर अभ्यासका हजारौँ घण्टाको मौन तपस्यालाई सम्झँदैन। यो प्रवृत्तिले हामीलाई परिणाममात्र केन्द्रित बनाउँछ, जबकि सभ्यताको वास्तविक आधार प्रक्रिया हो। वास्तविक सफलता भनेको अरूभन्दा माथि उभिनु होइन; हिजोको आफूभन्दा आज राम्रो बन्नु हो। संघर्षको अर्थ पनि यही हो—हरेक दिन आफूलाई अलिकति सुधार्दै जानु। यही निरन्तरता अन्ततः उपलब्धिमा रूपान्तरण हुन्छ।
संघर्षले सिकाउने अर्को महत्त्वपूर्ण पाठ कृतज्ञता हो। कठिनाइ देखेको मानिस साना सफलतामा पनि खुसी हुन जान्दछ। उसले एउटा अवसरको मूल्य बुझ्छ। एउटा साथको अर्थ बुझ्छ। एउटा मुस्कानको मूल्य बुझ्छ। किनकि उसले अभाव देखेको हुन्छ। अभावले मूल्य सिकाउँछ; सुविधा मात्रले सधैँ मूल्य सिकाउँदैन।
मानिसले आफ्नो विगत लुकाउनु हुँदैन। विगतका घाउहरू कमजोरी होइनन्; ती त जीवनका पदक हुन्। ती घाउहरूले भन्छन्“यो मानिस लड्यो, ढल्यो, फेरि उठ्यो र यात्रा जारी राख्यो।” यही कथा प्रेरणादायी हुन्छ। किनकि संसारलाई पूर्ण मानिस होइन, संघर्ष गरेर अघि बढेका मानिसहरूले परिवर्तन गरेका छन्।
जब हामी कुनै सफल व्यक्तिलाई देख्छौँ, त्यसलाई केवल भाग्यको परिणाम ठान्नु अनुचित हुन्छ। भाग्यले ढोका खोल्न सक्छ, तर त्यो ढोकासम्म पुग्ने बाटो परिश्रमले बनाउँछ। अवसरले सम्भावना दिन्छ, संघर्षले त्यसलाई उपलब्धिमा बदल्छ।
हामीले आफ्ना सन्तानलाई पनि यही शिक्षा दिनुपर्छ—सफलता खोज्नुभन्दा पहिले संघर्षलाई स्वीकार गर्न सिक। किनकि संघर्ष जीवनको दुर्घटना होइन; जीवनको अनिवार्य पाठशाला हो। जसले यसलाई स्वीकार गर्छ, उसले समयसँगै आफ्नो व्यक्तित्वलाई पनि समृद्ध बनाउँछ।
अन्ततः, आज कसैको जीवन सहज देखिन्छ भने त्यो सहजता कुनै चमत्कारले बनेको होइन। त्यो वर्षौँको मौन तपस्या, अनगिन्ती असफलता, निरन्तर अभ्यास, आत्मविश्वास, धैर्य र अडानको परिणाम हो। वर्तमानको उज्यालो विगतको अँध्यारोमाथि जितेको विजय हो। मुस्कान आँसुमाथि जितेको साहस हो। उपलब्धि संघर्षले लेखेको इतिहासको अन्तिम अध्याय हो।
त्यसैले कसैको वर्तमान देखेर ईर्ष्या नगर्नुहोस्, आफ्नो वर्तमान कठिन देखेर निराश पनि नहुनुहोस्। इतिहासले प्रमाणित गरेको एउटा सत्य सधैँ जीवित छ संघर्षले जन्माएको उपलब्धि मात्र समयको परीक्षामा टिक्छ। संघर्षबिना सहजता सम्भव हुन सक्छ, तर त्यसमा गहिराइ हुँदैन। गहिराइ त्यहीँ जन्मिन्छ जहाँ आँसु, पसिना, धैर्य र आशाले मिलेर जीवनको नयाँ अर्थ लेखेका हुन्छन्। र अन्त्यमा, जीवनको सबैभन्दा ठूलो सत्य यही हो संसारले तपाईंको वर्तमान देख्नेछ; तर तपाईंलाई तपाईं बनाउने शक्ति तपाईंको अदृश्य संघर्षमा हुनेछ। त्यसैले संघर्षलाई श्राप होइन, आफ्नो भविष्यको मौन शिल्पकार ठान्नुहोस्। किनकि आज तपाईंले बगाएको पसिनाको प्रत्येक थोपा, सहेको प्रत्येक पीडा र नरोई सहनुभएको प्रत्येक वेदनाले भोलिको उज्यालो निर्माण गरिरहेको हुन्छ। वर्तमानको वास्तविक सौन्दर्य त्यसैमा छ त्यो केवल आजको उपलब्धि होइन, हिजोका असंख्य अदृश्य संघर्षहरूको उज्यालो स्मारक हो।
