नेपाल एकीकरणको प्रस्थानविन्दु: पालुङटारको ऐतिहासिक लिगलिगकोट

नेपालको इतिहासमा गोरखा जिल्लाको आफ्नै विशिष्ट पहिचान छ। जब हामी गोरखाको इतिहास सम्झिन्छौँ, तब धेरैको मानसपटलमा गोरखा दरबार वा पृथ्वी नारायण शाहको नाम आउँछ। तर, आधुनिक नेपाल निर्माणको त्यो जग बस्नुभन्दा अगाडि, शाह वंशको उदय भएको वास्तविक थलो भने गोरखाको पालुङटार नगरपालिकामा अवस्थित लिगलिगकोट हो। समुद्री सतहबाट करिब १,४३७ मिटरको उचाइमा रहेको लिगलिगकोट प्राकृतिक सुन्दरता र ऐतिहासिक गौरवको अनुपम संगम हो। मगर भाषामा ‘लिगलिग’ को अर्थ ‘सफा, सुन्दर र मनमोहक दृश्य’ भन्ने हुन्छ, जुन यहाँ पुगेपछि दुरुस्तै अनुभव गर्न सकिन्छ।

अनौठो इतिहास: दौडिएर राजा बन्ने परम्परा

१६औँ शताब्दीतिर लिगलिगकोटमा घले गुरुङहरूको शासन थियो। त्यतिबेला यहाँ राजा चुन्ने एउटा अनौठो र निष्पक्ष परम्परा थियो। प्रत्येक वर्ष विजयादशमीका दिन चेपेघाट (चेपे नदीको किनार) देखि लिगलिगकोटको थुम्कोसम्म दौड प्रतियोगिता आयोजना गरिन्थ्यो। उक्त दौडमा जसले पहिलो भएर लिगलिगकोटको झण्डा छुन्थ्यो, उसैलाई एक वर्षका लागि लिगलिगकोटको राजा घोषित गरिन्थ्यो। यही परम्पराको बीच, वि.सं. १६१६ (सन् १५५९) मा लमजुङका राजा यशोब्रह्म शाहका कान्छा छोरा द्रव्य शाहले उक्त दौड जितेर (वा दौडको मौका छोपी आक्रमण गरेर) लिगलिगकोटको शासन आफ्नो हातमा लिए। यहीँबाट शाह वंशीय शासनको जग बस्यो र पछि गोरखा राज्यको विस्तार हुँदै पृथ्वी नारायण शाहले आधुनिक नेपालको एकीकरण अभियान सुरु गरे।

पर्यटकीय आकर्षण र स्थानीय संस्कृति

लिगलिगकोट केवल इतिहासमा मात्र सीमित छैन। आज यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि एक प्रमुख गन्तव्य बन्दै गइरहेको छ।

• ऐतिहासिक भग्नावशेष: लिगलिगकोटको डाँडामा प्राचीन दरबारका भग्नावशेषहरू, पुराना गढी, र किल्लाका पर्खालहरू अझै देख्न सकिन्छ।

• मनमोहक दृश्य: यहाँबाट मनास्लु, धौलागिरी र अन्नपूर्ण हिमश्रृङ्खलाका साथै चेपे र मर्स्याङ्दी नदीका सुन्दर उपत्यका तथा नागबेली परेका डाँडाहरूको दृश्य हेर्न पाइन्छ।

• लिगलिगकोट म्याराथन: पुरानो इतिहासलाई जीवित राख्न र पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न पालुङटार नगरपालिका र स्थानीय संस्थाहरूको समन्वयमा हरेक वर्ष यहाँ ‘लिगलिगकोट खुल्ला म्याराथन’ आयोजना गरिन्छ। उक्त दौड जित्नेलाई सांकेतिक रूपमा एक दिनका लागि “लिगलिगकोटको राजा” उपाधि र पुरस्कार दिइन्छ।

• स्थानीय होमस्टे (घरवास): पर्यटकहरूको सुविधाका लागि स्थानीय मगर समुदायद्वारा सञ्चालित ‘लिगलिगकोट होमस्टे’ सञ्चालनमा छ, जहाँ स्थानीय प्राङ्गारिक (Organic) परिकार र सांस्कृतिक झाँकीहरूको आनन्द लिन सकिन्छ।

यदि तपाईं नेपालको इतिहासलाई नजिकबाट नियाल्न र प्रकृतिको काखमा हराउन चाहनुहुन्छ भने गोरखाको पालुङटारमा रहेको लिगलिगकोट तपाईंको यात्राको सूचीमा हुनैपर्ने ठाउँ हो। हाम्रो गौरवशाली इतिहासको यो केन्द्रविन्दुलाई संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नु हामी सबैको दायित्व हो।